De energietransitie is mensenwerk, dat is de rode draad tijdens het Warmtenetwerk Jaarcongres 2025, dat als motto ‘Denk groot, houd het klein’ heeft. Zo’n 250 bezoekers krijgen op 8 mei op een bijzondere manier te horen wat dat betekent van vier ijzersterke vrouwelijke keynote-sprekers. Energiearmoede moet aangepakt worden, bewoners moeten gehoord worden, net als de mensen die het werk doen en het imago van warmtenetten moet snel verbeteren. Al deze zaken zijn hard nodig om de warmtetransitie vlot te trekken die momenteel bijna stil is komen te staan.
“Met veel plezier mag ik dagvoorzitter blijven.” Ernst Japikse mag dan afgetreden zijn als voorzitter van Stichting Warmtenetwerk. Hij blijft zich graag inzetten als dagvoorzitter voor de evenementen. Zo ook op het Jaarcongres 2025 waar zich op 8 mei 250 mensen verzameld hebben. Op de tonen van het liedje Real Men van Joe Jackson betreedt Japikse het podium. Zijn keuze voor dit nummer legt hij uit. “43 jaar geleden werd dit nummer uitgebracht en het gaat over de verandering van de rolverdeling tussen de geslachten. 43 jaar later is er al veel verbeterd, maar we zijn er nog niet. Ik weet niet of jullie iets opgevallen is? Maar de keynote-sprekers van vandaag zijn allemaal vrouwen, zo dragen wij ons steentje bij.”
Warmtenetwerk Award
Vervolgens betreedt Tjark de Lange, de nieuwe voorzitter van Stichting Warmtenetwerk, het podium. Japikse vraagt hem of hij al gewend is. “Het welkom dat ik heb gekregen was ‘stadsverwarmend’ of hoe zeggen ze dat in deze sector? Het is echt een warm netwerk, waardoor het helemaal niet moeilijk is om te wennen.” Daarna vertelt hij over de vorderingen die Stichting Warmtenetwerk maakt. “Een van de belangrijke nieuwe dingen is de programmaraad Imago. Daar kunnen we als stichting echt wat aan doen. Daarnaast willen we de stichting verder professionaliseren en daarvoor hebben we Jannis van Zanten als kwartiermaker aangesteld.” Een ander nieuwtje is de Warmtenetwerk Award, zegt hij. “Dat is de prijs voor inspirerende initiatieven. Iedereen in het netwerk kan iemand daarvoor voordragen, de prijsuitreiking is op het Warmte Congrestival op 20 november.”
Laaghangend fruit
Dan is het tijd voor de eerste keynote-spreker. Yolande Verbeek, Chief Operating Officer (COO) van Energie Beheer Nederland. Ze komt onder de tonen van Don’t stop me now van Queen het podium op. Wat betekent dat nummer voor haar, vraagt Japikse. Verbeek: “Als een missie hebt, ben je niet meer te stoppen. De noodzaak van de energietransitie voel ik in mijn systeem.” Ze opent daarna met een opvallende metafoor haar voordracht: het tijgernootje van Duyvis, waar ze eerder in haar carrière werkte. “Die gelaagdheid van het nootje – de binnenkant die uiteindelijk door de buitenkant breekt – dat is precies wat er in de warmtetransitie gebeurt. De onderstroom van bewoners komt steeds vaker boven. En die moeten we serieus nemen.” Vervolgens verwijst Verbeek, namens EBN en de Nationale Deelneming Warmte (NDW), naar de maatschappelijke opdracht die voorligt: versnellen, verbreden én verdiepen. “We hebben het laaghangend fruit inmiddels geplukt. De makkelijke projecten zijn gedaan. Nu komen de complexe opgaven, midden in de wijken, met bewoners die zich niet altijd gehoord voelen.”
‘Denk groot, houd het klein’
Het congresmotto van het Warmtecongres 2025 is ‘Denk groot, houd het klein. Voor Verbeek is dat geen tegenstelling. “De warmtetransitie is een nationale opgave, maar het vraagt om lokale antwoorden. Je kunt starten met een buurtinitiatief dat uiteindelijk uitgroeit tot een regionaal warmtebedrijf.” Verbeek benoemt vervolgens het belang van publieke waarden als betaalbaarheid, betrouwbaarheid en duurzaamheid. “Als overheid moeten we die waarden borgen. Dat doen we met publieke regie en geduldig kapitaal. Want rendement komt pas na jaren, en dat vraagt om lange adem.” Ze verwijst daarbij naar de Wet Collectieve Warmte, waarin gemeenten de regie krijgen en een publiek meerderheidsaandeel wordt geborgd. Ook participatie komt uitvoerig aan bod in haar verhaal. “Distributieve rechtvaardigheid klinkt ingewikkeld, maar het betekent gewoon: meedoen mogelijk maken. Door zeggenschap te organiseren, in fases, naarmate de risico’s afnemen. En dat begint bij het perspectief van de bewoner en zijn energierekening.” Verbeek sluit af met een duidelijke oproep: “We moeten niet wachten op perfectie. We moeten beginnen. En net als bij een tijgernootje: als je eenmaal begint, wil je meer.”
Energiearmoede
Roebyem Anders, vormt samen met haar collega Corriene van Eck van KnopOm een sprekersduo. Ze gaan voortvarend van start en laten iedereen opstaan uit hun stoel. “Wie van jullie kent iemand in energiearmoede?” Die vraag stelt Anders aan de zaal. Het aantal mensen dat blijft staan is op één hand te tellen. “En dat,” vult Van Eck aan, “zegt alles over de kloof waar we het vandaag over hebben.” Anders en Van Eck houden zo het publiek een spiegel voor. Meer dan 600.000 huishoudens in Nederland leven in energiearmoede, maar die zitten niet hier in de zaal, zegt Anders. “Dat is net zoveel als alle inwoners van Den Haag. En terwijl wij met zonnepanelen en warmtepompen energie besparen, betalen zij vaak de rekening, zonder er beter van te worden.” De initiatiefnemers van KnopOm pleiten daarom voor een andere aanpak bij het verduurzamen van sociale huurwoningen. Niet iedere corporatie moet zelf opnieuw het wiel uitvinden. Van Eck: “Er zijn zoveel identieke flats. Waarom kopiëren we de werkende oplossingen niet gewoon naar vergelijkbare woningen?” De aanpak van KnopOm is gebaseerd op drie formules: Ctrl-C + Ctrl-V (het opschalen van bewezen oplossingen), Scan + Plan (het gericht aanpakken van energiearmoede met data) en Denk Mee + Doe Mee (echte bewonersparticipatie). Het einddoel is nul energiearmoede in 2030.
Perspectief van de ander
Volgens Anders begint het bij het besef wat echte participatie is. “We praten vaak over participatie, maar dat is geen flyer of inloopavond. Echte participatie is keuzes uitleggen, vertrouwen geven. En dat vraagt ook dat wij uit onze bubbel stappen.” Daarna vragen de sprekers deelnemers om terug te gaan naar een mislukt project uit hun eigen praktijk. En vervolgens het perspectief van ‘de ander’ in te nemen: de wethouder die dwarslag, de bewoner die niet mee wilde, de collega die niet overtuigd was. Ze hebben feestbrillen onder alle stoelen gelegd, zodat het publiek ook echt met een andere bril kan kijken. “Want juist in dat andere perspectief zit vaak de sleutel,” zegt Van Eck. “Pas als we echt begrijpen waarom iets niet lukt, kunnen we samen verder komen.”
Mensen maken de transitie
Na de pauze introduceert Japikse Martha van den Hengel, directeur van Mensen Maken de Transitie. Ze begint met het verhaal van Timo, een van de monteurs van Alliander. “Hij kwam op de parkeerplaats een keer naar me toe om zijn idee te delen. Een prefab meterkast, die niet achteraf, maar aan het begin van de bouw geplaatst wordt. En ik dacht: dit moeten we serieus nemen.” Van den Hengel benadrukt in haar bijdrage dat het bij de energietransitie niet alleen draait om beleid en techniek, maar vooral om uitvoerbaarheid. “We hebben een gigantische opgave: miljoenen woningen, laadpalen, warmtepompen en kilometers kabels. Maar zonder mensen die het werk kunnen en willen doen, komen we nergens.” De sleutel ligt volgens haar in slimmer, beter en aantrekkelijker organiseren. Ook voor de uitrol van warmtenetten ligt daar volgens haar een kans. “Als we nu standaarden ontwikkelen, luisteren naar aannemers en hen echt ruimte geven om efficiënt te werken, dan kunnen we straks niet één aansluiting per dag doen, maar drie.”
Neem de praktijk serieus
Martha van den Hengel sluit haar keynote af met een krachtige oproep om de mensen in de uitvoering structureel mee te nemen in besluitvorming, ontwerp en communicatie. “Vraag niet pas aan het eind van het proces hoe het uitgevoerd moet worden,” zegt ze. “Neem de praktijk vanaf het begin serieus; bij aanbestedingen, businesscases en scenario’s.” Met het succesverhaal van Timo rondt Van den Hengel af. “Zijn idee is werkelijkheid geworden. Dat levert nu in de praktijk enorme versnelling op.”
Mensenwerk
In de afsluitende huiskamersessie komen alle sprekers terug op het podium voor een gesprek over betaalbaarheid versus duurzaamheid, het imago van warmtenetten en de positie van vrouwen in de energietransitie. Anders benadrukt het belang van inzicht in de kosten. “Gas lijkt goedkoper, maar als we alles eerlijk beprijzen, ook de maatschappelijke kosten, dan is duurzame energie allang goedkoper.” Haar collega Van Eck benadrukt dat veel bewoners simpelweg niet de ruimte hebben om te investeren in verduurzaming. “Voor hen gaat het niet om langetermijnbesparing, maar om de maandlasten van nu”, zegt ze. Daarna komt het imago van warmtenetten ter sprake. Hier ligt volgens Verbeek een gezamenlijke opgave voor de warmtesector. “Er zijn te veel negatieve voorbeelden die het beeld bepalen. We moeten het verhaal beter vertellen. Laat zien waar het goed gaat en wat het oplevert voor bewoners.” Anders vult aan: “Betrek bewoners niet alleen in de uitvoering, maar ook in eigenaarschap. Dat helpt niet alleen het draagvlak, maar ook het vertrouwen.” Tot slot komt de rol van vrouwen in de warmtesector aan bod. “Hoe komt er meer diversiteit in de warmtesector?”, vraagt Japikse. Van den Hengel: “Laat zien dat deze sector niet alleen technisch, maar ook sociaal, strategisch en creatief is. Dan trek je vanzelf een breder palet aan mensen aan, vrouwen én mannen.” Of zoals een deelnemer uit het publiek het verwoordt: “De energietransitie is geen technische puzzel alleen, het is vooral mensenwerk.”
Meer informatie: